INTERCOMMUNALE ONTMOETING ROND CULTUUR
Eenmaal per jaar nodigt de RABKO alle schepenen en cultuurverantwoordelijken van de 19 gemeenten uit voor een bijeenkomst.
Eén keer per jaar nodigt RABKO alle schepenen en verantwoordelijken van de diensten Cultuur en Nederlandstalige Aangelegenheden van de 19 gemeenten uit voor een ontmoeting, om samenwerking te versterken en lokale initiatieven te ondersteunen. RABKO wil op deze manier een collectieve en constructieve dialoog op gang brengen over de uitdagingen en kansen van het gemeentelijk cultuurbeleid in het Brussels Gewest.
SPREKERS
- Amet Gjanaj (schepen van Cultuur van de gemeente Sint-Jans-Molenbeek)
- Saliha Raiss (schepen van Nederlandstalige aangelegenheden van de gemeente Sint-Jans-Molenbeek)
- Meike de Roest & Brigitte Neervoort (RABKO)
- Fatima Zibouh (Molenbeek for Brussels 2030)
- Grégory Thirion (Assemblée des Structures en Arts Plastiques)
- Vanessa Bebronne (EventChange)
Praktische informatie
@ Gemeentehuis van Sint-Jans-Molenbeek
Organisé par RABKO
SAMENVATTING
WELKOMSTWOORD
Amet Gjanaj (schepen van Cultuur van de gemeente Sint-Jans-Molenbeek) en Saliha Raiss (schepen van Nederlandstalige aangelegenheden van de gemeente Sint-Jans-Molenbeek) heten de aanwezigen welkom en onderstrepen het belang van cultuur en de samenwerking tussen de gemeentes.
PRESENTATIE 1 : POLITIEKE ACTUALITEIT DOOR RABKO
Brigitte Neervoort en Meike de Roest (RABKO) presenteren een analyse van de gewestelijke actualiteit en de impact op het lokale cultuurbeleid.
Een van de missies van RABKO is politieke presentatie, een nuttige rol in een gewest met maar liefst 48 politieke mandatarissen met een culturele bevoegdheid. RABKO houdt de vinger aan de pols bij alle overheden, en het overleg van vandaag kadert ook haar wens om via een constructieve dialoog tot een coherent cultuurbeleid te komen.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
De afgelopen weken stond het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hoog op de agenda. Op 17 maart 2026 bezorgde RABKO de open brief “Bezuinig niet op de hartslag van onze stad” aan de ministers en staatssecretarissen van de Brusselse Regering, en aan alle parlementsleden. Hij werd onmiddellijk ondertekend door meer dan 170 Brusselse culturele instellingen, federaties en andere culturele organisaties. Drie hoofdpunten uit de brief: de uitholling van de “Imago”-middelen, de hervorming van tewerkstellingsmaatregelen (geco’s) en de besparingen op visit.brussels.
Imago-middelen
Dit zijn facultatieve middelen die toegekend worden aan culturele organisaties die bijdragen aan een positieve uitstraling van Brussel. Het is een bevoegdheid die gedeeld wordt door Minister-President Boris Dilliès (MR) en Staatssecretaris Ans Persoons (Vooruit). Tijdens de regering in lopende zaken was er al veel onzekerheid rond de toekenning ervan. Maar beide kabinetten spreken geruststellende taal : bedoeling is in 2026 voor continuïteit te zorgen, in een budgettair beperkter kader. Naar 2027 zou het beleid rond deze middelen robuuster, coherenter en transparanter worden. Er is ook sprake van een deel van het budget dat door Minister Ahmed Laaouej (PS) beheerd zou worden. Maar toch laten beslissingen op zich wachten, waardoor organisaties risico’s lopen. De Inspectie van Financiën lijkt alle dossiers te blokkeren.
Tewerkstellingsmaatregelen (GECO’S)
In eerste instantie dreigde door het besparen op de financiering van Actiris ook fel geknipt te worden op tewerkstellingsmaatregelen. Maar door aanhoudende druk uit alle sectoren kwam Minister van Werk Laurent Hublet (Les Engagés) terug op zijn beslissing. Zo blijven de GECO’s (gesubsidieerde contractuelen) bewaard, een groot deel daarvan is tewerkgesteld in de culturele sector.
Besparingen bij visit.brussels
De meerderheid van het Brussels Parlement heeft ingestemd met een bezuiniging van 5,7 miljoen euro. Dit maakt de taak van het agentschap voobuitengewoon moeilijk. Visit.brussels is het centrale bureau voor cultuurcommunicatie van het Gewest en beheert zo de databank van alle evenementen, en voert promotie voor het culturele aanbod. Het management en de overheid onderhandelen momenteel over extra middelen en een structurele hervorming, waarbij kerntaken worden gescheiden van zelfvoorzienende projecten. Deze reorganisatie heeft helaas zware gevolgen voor het team, vrijwillig vertrek wordt aangemoedigd en er vallen ook ontslagen.
Cultuur.culture
Er is ook goed nieuws: het samenwerkingsakkoord tussen de Vlaamse en Franstalige ministers van Cultuur loopt verder. Er werd een nieuwe oproep gelanceerd, voor éénjarige samenwerkingen. In 2027 volgt een oproep voor langere samenwerkingen. De administraties bundelden ook hun krachten om een toolbox te lanceren: een mapping van alle informatiebronnen en sleutelfiguren uit beide gemeenschappen. Meer info op cultuurculture.be.
Q&A, opmerkingen :
> De vier gemeenten in het noordwesten (Ganshoren, Jette, Sint-Agatha-Berchem en Koekelberg) hebben de samenwerking tussen hun culturele centra op het vlak van culturele activiteiten en communicatie geïntensiveerd. Deze samenwerking is des te nuttiger in deze tijden van bezuinigingen (Gewest, FWB), die er voor zou kunnen zorgen dat iedereen zich op zichzelf terugplooit.
PRESENTATIE 2 : MOLENBEEK FOR BRUSSELS 2030 door Fatima Zibouh
Inspiratie uit de kandidatuur van Molenbeek voor de titel van Culturele Hoofdstad van Europa in 2030
Fatima Zibouh en Jan Goossens gaven als opdrachthouders voor Molenbeek for Brussels 2030 vorm aan de kandidatuur voor Culturele Hoofdstad van Europa. Hoewel de titel uiteindelijk naar Leuven ging, biedt het dossier “Sadaka – Be generous” volop inspirerende projecten en ideeën voor de Brusselse gemeenten. Het team van MB2030 blijft overigens actief tot eind 2026 om de opening van KANAL te ondersteunen en de erfenis van dit traject levend te houden.
De culturele sector in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) is bijzonder versnipperd en staat voor grote politieke uitdagingen. Tegen deze achtergrond is het initiatief Molenbeek for Brussels 2030 (MB2030) ontstaan, een collectief avontuur dat tot doel heeft de drijvende krachten van het Gewest te verenigen. Dit project is erin geslaagd om de culturele, academische, economische en gemeentelijke sectoren te laten samenwerken, en tegelijkertijd de burgers op grote schaal te mobiliseren tijdens de Spring en Summer Assemblies. Deze dynamiek heeft het ook mogelijk gemaakt om ongekende bruggen te slaan tussen de negentien Brusselse gemeenten via een gezamenlijke intentieverklaring die inzet op sterke synergieën.
De jeugd stond centraal in deze kandidatuur dankzij een raadpleging onder duizend Brusselse jongeren over hun verwachtingen en zorgen voor 2030. Een representatieve groep van 100 jongeren debatteerde vervolgens in het Brusselse Parlement om een manifest op te stellen, dat rechtstreeks als basis diende voor het bidbook (kandidatuurdossier). Uit dit proces kwamen vier fundamentele pijlers naar voren: sociale rechtvaardigheid, superdiversiteit en meertaligheid, de plaats van de natuur in de stad, en veiligheid in de openbare ruimte. Het artistieke programma was opgebouwd rond deze thema’s, geleid door het concept van Sadaka, symbool van solidariteit en vrijgevigheid.
Ondanks een gigantische inspanning en de toezegging van het Brusselse Parlement om 40 miljoen euro vrij te maken, heeft Brussel de titel van Culturele Hoofdstad van Europa niet in de wacht gesleept; die ging naar Leuven. De jury prees de kwaliteit van de inzet, maar het langdurige gebrek aan een gewestelijke regering en de financiële onzekerheden (met name in verband met de rating van Standard & Poor’s) werden door de Europese Unie als te riskant beschouwd.
De belangrijkste lessen uit deze ervaring benadrukken het belang van het opstellen van een cartografie van culturele actoren, kunstenaars, maar ook van de vaak onzichtbare belanghebbenden uit de tweede kring (jongeren, scholen, enz.). Bovendien toont het project aan dat een lokale cultuurstrategie tijd, vertrouwen en een visie vereist die verder reikt dan één legislatuur.
Wat betreft de toekomstperspectieven (volgende stappen): de structuur van MB2030 zal in december 2026 worden ontbonden vanwege het ontbreken van een budget en een regionale politieke langetermijnvisie, hoewel het project in de beleidsverklaring van het gewest werd genoemd naast Kanal en de Zinneke. Om de rijke erfenis te behouden, bereidt het team een documentaire, een essay, een website en de verspreiding van het bidbook in drie talen voor. Bovendien ontstaan er verschillende initiatieven om de dynamiek verder te laten leven, waaronder contacten met de directeur van Leuven 2030. Ten slotte wil het team een dossier opstellen als kandidatuur voor de titel “European Youth Capital 2030”, een project dat begin 2027 moet worden ingediend. Er zijn momenteel onderhandelingen gaande met de Stad Brussel.
PRESENTATIE 3 : BEELDENDE KUNST IN TIJDEN VAN CRISIS door Grégory Thirion (ASAP)
De slagkracht van het gemeentelijk cultuurbeleid
Grégory Thirion is programmator beeldende kunst bij de Botanique, en actief lid van ASAP.
De Assemblée des structures en arts plastiques (ASAP), de federatie van actoren in de sector van de beeldende kunsten in Franstalig België, werd opgericht in 2024. ASAP telt momenteel 46 leden en is ontstaan uit de dringende noodzaak om de overheid te waarschuwen voor de voortdurende verslechtering van de arbeidsomstandigheden binnen de sector. In het licht van deze crisis formuleert de ASAP vijf duidelijke eisen, namelijk een algehele herfinanciering van de sector, automatische indexering van subsidies, ondersteuning van de werkgelegenheid, de opbouw van een echte keten en de professionalisering van de sector.
Uit de economische analyse blijkt hoe uiterst kwetsbaar de verschillende actoren in de beeldende kunst zijn. Zo functioneert 60 % van de instellingen van de FW-B op het randje, met slechts nul tot twee VTE’s. Wat de makers betreft, is de financiële situatie bijzonder moeilijk, met een mediaan maandelijks inkomen van slechts 1 000 euro voor beeldend kunstenaars. Daar komt nog een groot structureel onevenwicht op begrotingsniveau bij, aangezien slechts 1,41 % van het cultuurbudget naar beeldende kunst gaat, waardoor het de minst ondersteunde sector van de FW-B is.
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kampt de sector met grote logistieke en operationele uitdagingen om zich staande te houden. Er is sprake van een onevenwichtigheid tussen de prioriteit die wordt gegeven aan publiekswerking en de presentatie van werk, wat ten koste gaat van de onmisbare ondersteuning van het creatieve proces zelf. Bovendien kampt de sector met een ernstig tekort aan tentoonstellingsruimtes en locaties voor productie en opslag. Het gebrek aan erkenning voor artistiek werk en het moratorium van de FW-B blokkeren elk vooruitzicht op nieuwe middelen of nieuwe erkenningen voor actoren, wat de algemene verzwakking van dit ecosysteem versnelt.
Toch wijst Grégory Thirion erop dat de beeldende kunsten een krachtige hefboom voor economische ontwikkeling vormen en een essentiële drager van sociale cohesie zijn. In 2018 genereerden de culturele en creatieve industrieën in Brussel meer dan 3,2 miljard euro aan toegevoegde waarde, wat neerkomt op 3,8 % van de regionale economie. Afgezien van de cijfers draagt kunst actief bij aan de ontwikkeling van het kritische denkvermogen van de burgers, aan de levendigheid van de wijken en aan de internationale uitstraling van de stad. Ten slotte komt investeren in hedendaagse kunst neer op het behoud en creëren van het erfgoed van morgen.
De rol van de gemeenten is essentieel : het is het eerste overheidsniveau voor ondersteuning, en speelt een centrale rol in de begeleiding van beginnende kunstenaars. De gemeenten beschikken over de nodige infrastructuur. Ze ondersteunen de productie via ateliers, de presentatie via tentoonstellingsruimtes en de lokale verankering via academies en culturele centra. Dit is des te belangrijker voor het Brussels Gewest, aangezien 85 % van de beeldende kunstenaars en 36 % van de professionele instellingen van het FW-B zich in de hoofdstad bevinden. De culturele vitaliteit komt overigens in het hele gebied tot uiting, gaande van de internationale drijvende kracht van Elsene tot de belangrijke instellingen van Brussel-Stad, en tal van waardevolle initiatieven in alle andere Brusselse gemeenten.
Dit ecosysteem is kwetsbaar. Het is sterk afhankelijk van overheidssteun in een klimaat van bezuinigingen, terwijl de infrastructuur vaak bestaat uit tijdelijk gehuurde, slecht onderhouden gebouwen die onderhevig zijn aan lokale ontwikkelingen.
ASAP formuleert 5 aanbevelingen aan de Brusselse gemeenten:
- Officiële erkenning van beeldende kunst als essentiële sector
- Ter beschikking stellen van leegstaande ruimtes (gebouwen v.d. gemeente)
- Steun voor collectieve kunstenaarsateliers (artist-run spaces)
- Integratie in het lokale culturele programma
- Vastgoedbeleid (ateliers, residenties)
Om deze verzoeken concreet vorm te geven, wordt voorgesteld om de beschikbare locaties en de noden van de kunstenaars nauwkeurig in kaart te brengen en binnen elk gemeentebestuur een contactpersoon voor „beeldende kunst“ aan te stellen. Deze contactpersoon zal deelnemen aan sectorale overleggen om de kunstenaars zo goed mogelijk te begeleiden, vanaf de productiefase tot aan de uiteindelijke tentoonstelling van hun werken.
Tot slot roept de ASAP op tot de invoering van een „Gemeentelijk pact voor beeldende kunst“ waarin kunstenaars, professionals, instellingen en schepenen worden samengebracht. Dit pact heeft tot doel gezamenlijke doelstellingen te formuleren die tegelijkertijd tegemoetkomen aan de noodzaak om de gemeenten aantrekkelijk te maken en aan de productiebehoeften van de makers. Een dergelijk gezamenlijk beleid heeft het voordeel dat het een grote lokale impact heeft en het imago van de gemeente als innovatieve speler versterkt, en dat tegen bijzonder geoptimaliseerde budgettaire kosten.
> Gemeenten die leegstaande panden hebben kunnen ASAP contacteren : contact@asap-asbl.be
PRESENTATIE 4 : ANALYSE VAN DE CULTURELE MOBILITEIT IN BRUSSEL - door Vanessa Bebronne (EventChange)
Hoe kunnen we de verplaatsingen van cultuurliefhebbers duurzamer maken?
Vanessa Bebronne (EventChange) presenteert de resultaten van een enquête onder 28 culturele actoren op het grondgebied van de Stad Brussel, gefinancierd door het Klimaatplan van de Stad Brussel. De conclusies van deze analyse van de culturele mobiliteit in Brussel kunnen de gemeente inspireren om duurzamere verplaatsingen te stimuleren.
De Brusselse cultuursector staat zeer positief tegenover een grotere inzet voor duurzaamheid en de verbetering van de levenskwaliteit in Brussel. Hoewel de meerderheid van het personeel voor het woon-werkverkeer al de voorkeur geeft aan het openbaar vervoer (76,4 %) en de fiets (12,3 %), blijven talrijke initiatieven binnen de instellingen nog informeel en ontbreekt het aan een structureel kader. Er is ook een dringende behoefte aan aangepaste fietsinfrastructuur, vrijwel alle 28 ondervraagde instellingen vragen om meer fietsenrekken en beveiligde fietsgarages om de veelvuldige diefstallen te voorkomen.
Professionele verplaatsingen en logistiek vormen grote uitdagingen vanwege aanhoudende structurele en financiële beperkingen. De organisaties maken namelijk gemiddeld vier vliegreizen per jaar, een praktijk die vaak wordt gerechtvaardigd door kosten- en tijdbesparing. Wat het vervoer van kunstwerken en decors betreft, wordt het gebruik van zachte mobiliteit sterk belemmerd door de vereisten voor gemotoriseerd vervoer van kwetsbare stukken, de gewoonten in de sector en de strikte verplichtingen van verzekeraars. Bovendien hebben wegwerkzaamheden en het gebrek aan parkeerplaatsen voor laden en lossen een negatief effect op de relaties met leveranciers.
Om deze obstakels te verhelpen, stelt EventChange op verschillende niveaus concrete oplossingen voor.
Op het niveau van elke structuur:
- Website updaten : Specifieke rubriek : “hoe geraakt u hier”, Alle opties vermelden, Bij vermelding van auto’s: onderaan de lijst
- Openbaar vervoer, routes en dienstregelingen vermelden in de mails voor het evenement
- Mobiliteitsenquête bij het publiek uitvoeren, via het ticketingsysteem
- Fiets : Opleidingen organiseren met & kleine reparatiekits ter beschikking stellen
- Leveranciers : pooling op strategische locaties, bestekken aanpassen
Op het niveau van elke gemeente:
- Een Mobiliteitscharter aannemen, gedragen door de gemeente en toepasbaar op alle culturele structuren.
- Pistes om de zachte mobiliteit van het personeel verder te verbeteren: opleidingen in fietsen ondersteunen, onderzoeken hoe de fiets- en cargofietsvloot van de Stad verder kan worden gedeeld, pistes onderzoeken voor beveiligde fietsenstallingen voor het personeel (in de gebouwen, in leegstaande gebouwen van de Stad in de buurt, in private parkings …)
- De fietsinfrastructuur ontwikkelen op gemeentelijke en gewestelijke wegen : controleren of alle fietsverbindingen volledig en aangesloten zijn, meer fietsenrekken en beveiligde fietsenrekken ter preventie van diefstal, rekken met aangepaste afmetingen voor longtail- en cargofietsen, dialoog met organisaties zoals Locky-bike om het netwerk uit te breiden, meer fietsboxen (parking.brussels), fietsenparkings in de voetgangerszone, beveiligde plaatsen voor het opladen van batterijen
- De communicatie verbeteren over overdekte fietsparkings (vb Cycloparkings)
- Werken : proactief communiceren over de werken zodat de structuren hun bezoekers kunnen begeleiden bij de veranderingen
- Parkeerplaatsen voor leveranciers en anderen: tijdelijk : voor het laden en lossen: leveranciers, PBM (probleem van kasseien in voetgangerszones), sociale bussen en taxi’s, voor gedeelde voertuigen
- Signalisatie : De wijkplannen herbekijken en de culturele plekken duidelijk aangeven, de bewegwijzering vanaf de grote assen en tussen de verschillende locaties verbeteren, de loopafstand aangeven
- Leveranciers: De lokale actoren op het gebied van zachte mobiliteit in een adreslijst samenbrengen, naar het voorbeeld van de databank van duurzame leveranciers van EventChange, rubrieken “Mobiliteit” en “Logistiek”; Link leggen met BCLF (Belgian Cycling Logistics Federation) en Shifting Urban Logistics
Meer info en bijkomende tools : www.eventchange.be
> Aarzel niet om contact op te nemen met de MIVB, zodat zij de activiteiten kunnen aankondigen die in de buurt van de haltes plaatsvinden.
> Idee: informatie over de exploitanten doorgeven op een MIVB-traject: bijvoorbeeld Wiels, Brass, Centre Jules Verne in Vorst
> Momenteel zijn verschillende tramlijnen vanuit het zuiden van Brussel naar het centrum onderbroken, en er is vooraf geen afstemming geweest met de gemeenten. Het is daarom nuttig om na te denken over de communicatie rond mobiliteit.
Aarzel niet om contact met ons op te nemen voor meer informatie als je niet aanwezig kon zijn op de activiteit info@rabbko.be | 0489 34 86 13