BELGISCH KUNSTENOVERLEG
Tijdens deze driemaandelijkse bijeenkomst van de netwerken en federaties analyseerden we politieke actualiteit op alle bestuursniveaus, en deelden we onze acties.
De vergaderingen van het “ Belgisch kunstenoverleg ” zijn bedoeld als inspirerende momenten waarop Nederlandstalige en Franstalige federaties, netwerken en andere steunpunten samenkomen. In plaats van afzonderlijk te werken, brengen we onze complementaire sterktes en ideeën samen, om de huidige uitdagingen in de culturele sector te analyseren, over de grenzen van disciplines en gemeenschappen heen.
Praktische informatie
@ Le Palace
Organisé par RABKO
Verslag
DEEL I : WIE WEET WAT ?
In België staat de culturele sector onder druk. In het eerste deel van de bijeenkomst hebben we de politieke actualiteit geanalyseerd op alle bestuursniveaus die bevoegd zijn voor cultuur.
De basis voor de discussie was een PowerPoint-presentatie die was voorbereid door Brigitte Neervoort (RABKO) en die door de aanwezigen werd aangevuld met hun kennis. Met name door Florence Delporte (Court-Circuit) wat betreft de verhoging van de btw op toegangstickets, en door Stijn Michielsen (Cultuurloket) wat betreft de aangekondigde hervorming van de fiscaliteit van de auteursrechten.
Vlaamse Gemeenschap
Maatregelen Minister Caroline Gennez (Vooruit)
Vlaams minister van Cultuur
- Er wordt (voorlopig) niet geraakt aan de subsidies in het kunstendecreet.
- Er is een hertekening van het museaal landschap.
> De missies van het MUHKA Antwerpen en SMAK Gent worden verschoven. De collectie verhuist uit Antwerpen en ook de verbouwing van het MUHKA is gestopt.
> Deze grote verandering vindt plaats zonder overleg met sector.
- De cultuurprijzen “Ultimas” verdwijnen.
- De bovenbouw moet besparen: Cultuurloket, Kunstenpunt, Cultuurconnect, VI.BE, Socius, en vooral Circuscentrum…
- Besparingen op het socio-cultureel volwassenenwerk:
> Er werden besparingen aangekondigd op negatief beoordeelde organisaties, waaronder verschillende Vlaams-nationalistische organisaties. Er volgde een ideologische bijsturing tussen N-VA en Vooruit. Linkse organisaties met een positieve beoordeling zijn getroffen.
Maatregelen Minister Cieltje Van Achter (N-VA)
Vlaams Minister van Brussel en Media
- Daling dotatie van de VGC (-3.75%), maar de VGC is vooral gefinancierd door Brussels Gewest (dit geldt ook voor de COCOF).
- Toelagen Brusselfonds: er zijn verschillende ad hoc besparingen bekend en er is een algehele onzekerheid (dit geldt onder meer voor broedplekken).
- Besparingen op het stadsmedium BRUZZ: besparingen treffen cultuurredactie, zo verdwijnt het meertalige maandblad Select.
> RABKO schreef een open brief
Maatregelen Minister Zuhal Demir (N-VA)
Vlaams minister van Werk en Onderwijs
- Schrapping van de RSZ-korting voor kunstenaars vanaf april 2026. (website minister) Dit is een gewestelijke maatregel die (voorlopig) enkel Vlaanderen treft.
- Daarnaast schrapt Demir de dynamoprojecten over cultuur op school.
Franse Gemeenschap
Bij de Franse Gemeenschap leidde het begrotingsconclaaf in de herfst van 2025 ook tot heel wat besparingen.
Maatregelen Minister Elisabeth Degryse (Les Engagés)
Minister van Cultuur
- Geen indexeringen van de lopende meerjarensubsidies (contrats-programmes), besparingen in de projectsubsidies en geen nieuwe erkenningen.
- Médiathèque Nouvelle wordt wegbezuinigd.
> Er zou een “phase-out” worden voorzien waarbij de subsidie wordt afgebouwd tot 2028.
- Structureel gesubsidieerde organisaties krijgen minder toegang tot facultatieve middelen.
- Depolitisering “Education permanente”: De middelen voor Éducation Permanente (deel van Cultuurbudget bestemd voor participatieve projecten) stonden tijdens de onderhandelingen fel onder druk, omdat de MR ze wou “depolitiseren”, terwijl de meeste organisaties geëngageerd, doch a-politiek zijn.
> Uiteindelijk lijken enkel de studiebureaus en jeugdafdelingen van politieke partijen hun subsidies vanuit Cultuur te verliezen.
Maatregelen Minister Valérie Glatigny (MR)
Minister van Onderwijs
- Gedetacheerde werknemers worden opgeroepen om opnieuw voor de klas te staan.
> Het gaat om zo’n tweeduizend werknemers die inmiddels voor culturele organisaties, gemeentes of administraties werken.
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Brussel stagneert zonder regering. Intussen sleept de formatie al meer dan 550 dagen aan. Zonder Brusselse regering kunnen ook de colleges van VGC en COCOF niet gevormd worden. Dat betekent dat er voorlopig geen nieuw beleid kan worden ontwikkeld. De bestaande subsidies worden nog verlengd, maar ook hier hangt spanning in de lucht.
- De regering in lopende zaken beslist nog steeds via het systeem van voorlopige twaalfden. Dit heeft onder meer invloed op de middelen Imago van Brussel : veel festivals zijn bedreigd. Het gebrek aan toekomstperspectief zorgt ervoor dat organisaties niet durven te investeren in nieuwe projecten of personeel. De Ancienne Belgique besloot alvast om de stekker uit hun twee gratis zomerfestivals te trekken. Andere festivals spreken hun reserves aan.
- GECO-statuten: een hervorming staat ter discussie bij de onderhandelingen, wat een groot risico voor de sector betekent. Deze tewerkstellingscontracten lopen via Actiris en de culturele sector leunt zwaar op deze statuten.
- Voor de Zinneke parade zou er mogelijk een oplossing komen via een resolutie die is ingediend bij het Brussels Parlement.
- KANAL: er zijn middelen nodig om de werken te beëindigen. Tegelijkertijd ligt de jaarlijkse dotatie op de onderhandelingstafel. Er wordt gepraat over partnerschappen met de privé.
Brusselse gemeenten
Stad Brussel
Al voor 2025 had de Stad Brussel haar cultuurbudget fors ingeperkt en zelfs lopende subsidies midden in het werkjaar verminderd. Ook voor 2026 is er slecht nieuws:
- Vorige week kondigde Brussels burgemeester Philippe Close (PS) tot grote verbazing van de sector de sluiting aan van Centrale for contemporary arts.
> Tiphanie Blanc (La FAP) legt de rampzalige situatie uit waarin de 20 medewerkers van de Centrale zich bevinden. Er wordt momenteel een gezamenlijk persbericht opgesteld om deze beslissing aan de kaak te stellen, die rampzalig is voor de beeldende kunst, die al jarenlang het stiefkindje is van de kunstsector in de Franstalige deelstaat. Samen met ASAP en RABKO.
- Schepen van Nederlandstalige aangelegenheden Frederik Ceulemans (Open VLD) bespaart 25% op zijn budget.
- Alle door de stad gesteunde organisaties worden getroffen door dit beleid van bezuinigingen voor 2026, met ad-hocbesparingen waarin elke logica zoek lijkt
Een andere maatregel met betrekking tot tewerkstelling :
- Stad Brussel verhoogt de werkgeversbijdrage op Artikel 60-contracten (via OCMW’s). Het is ons onbekend of deze maatregel ook voor andere gemeenten geldt.
Andere Brusselse gemeenten
- Een algemeen beeld is een rem op uitgaven en besparingen op bijvoorbeeld kunst in gemeentescholen.
- Veel gemeenten zetten zich eveneens schrap om de meerkosten van hun OCMW’s te dragen.
Federaal
Op federaal niveau kondigde de Arizona-regering eerder dit jaar harde maatregelen aan op het vlak van de werkloosheid en pensioenen, die veel cultuurwerkers met onregelmatige loopbanen zullen treffen. De gewerkte tijd onder een kunstwerkstatuut zou in de toekomst maar voor 20% van de tijd gelden.
Maatregelen van Minister Jan Jambon (N-VA)
Minister van federale culturele instellingen, financiën, pensioenen
Na de begrotingsonderhandelingen dit najaar werden een aantal maatregelen gecommuniceerd met een rechtstreekse impact op cultuur:
- De federale culturele en wetenschappelijke instellingen De Munt, BOZAR, het Belgian National Orchestra en verschillende musea hebben een besparingsplan voorgeschoteld gekregen van 1,8% per jaar, dit percentage is jaarlijks cumulatief.
> Federaal Minister van Wetenschap Vanessa Matz (Les Engagés) heeft besloten dat dezelfde besparing van 1,8% wordt toegepast op de musea.
De aangekondigde btw-verhoging op tickets van 6% naar 12% voor ontspanning en sport roept nog veel vragen op, omdat het onduidelijk blijft waar precies de grens ligt tussen cultuur en entertainment en hoe ver de maatregel uiteindelijk zal reiken.
> Florence Delporte (Court-Circuit) licht toe dat dit voor grote onzekerheid zorgt in de muzieksector, vooral bij concertzalen en festivalorganisatoren. Ze berekende dat de verhoging van de btw zeker een verhoging van de ticketprijzen tot gevolg zal hebben. Er zou ook ongelijkheid ontstaan tussen btw-plichtige organisaties en niet-btw-plichtige : die eersten kunnen btw recupereren. Voor de cinema’s werd gecommuniceerd dat gesubsidieerde zalen de btw niet zouden moeten verhogen. Maar btw wordt normaal gezien op een bepaald product geheven, het is niet het statuut van de verkoper die het % bepaalt. Dit zou de Raad van State niet goedkeuren.
> Nathan Pujadas (Brussels By Night) : De nightlife-sector beeft, ook daar bestaan er grote verschillen tussen kleine collectieven en grote commerciële spelers. In Brussel heeft de sector het bovendien al erg moeilijk, meer en meer initiatieven stoppen ermee.
> Stijn Michielsen (Cultuurloket) : de wetteksten zijn inderdaad niet erg duidelijk over het verschil tussen vermaak en cultuur. Het is nog even afwachten. Musea zitten in elk geval in een andere wetgeving, en worden dus niet geraakt. Het zou kunnen dat het btw-tarief afhankelijk zal zijn van de NACE-code die een bepaalde organisatie heeft, dat zou een meer objectieve manier zijn om het onderscheid te maken.
- De afschaffing van de forfaitaire kostenaftrek op inkomsten uit auteursrechten en naburige rechten dreigt veel kunstenaars in financiële problemen te brengen, aangezien ze daardoor aanzienlijk meer belasting zouden moeten betalen.
> Stijn Michielsen: Auteursrechten worden tot een jaarlijks bedrag van maximaal 75.360 euro tegen slechts 15% belast. Bovendien mogen artiesten nog een forfaitair bedrag aan kosten aftrekken. In het begrotingsakkoord werd aangekondigd om deze forfaitaire kostenaftrek op inkomsten uit auteursrechten en naburige rechten af te schaffen. Tot nu toe konden auteurs kiezen tussen een forfaitaire kostenaftrek (50% op de eerste schijf tot €20.100 en 25% tussen €20.100 en €40.190) of werkelijke kosten, een keuze die ook bestaat voor andere beroepen. Voor kunstwerkers met een kunstwerkuitkering kan de afschaffing van dit forfait een impact hebben op het bedrag van hun kunstwerkuitkering. Voor alle kunstenaars die auteursrechten ontvangen leidt de maatregel tot een daling aan netto-inkomsten.
(NB Op 12/12 is er een akkoord getekend waardoor auteurs dit forfait mogen behouden, op voorwaarde dat ze een kunstwerkstatuut hebben.)
Maatregelen van Minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA)
Minister van maatschappelijke integratie
- Het participatiebudget voor de OCMW’s wordt geschrapt: door deze middelen hadden mensen in armoede toegang tot sociale en culturele activiteiten
> Dit heeft gevolgen voor de werking van organisaties als Article 27.
DEEL II : WIE DOET WAT ?
Alle federaties ondernemen acties, zowel gezamenlijk als afzonderlijk. Ze schrijven open brieven, opiniestukken en petities, en organiseren manifestaties. Alle klassieke vormen van protest worden ingezet, al is het niet altijd duidelijk wat hun concrete impact is.
Laurie-Anne Vanbléricq (CCTA) licht toe dat in Brussel een brede, verbindende beweging tot stand is gekomen. De Groep van 31 maart is al meerdere maanden actief. De beweging is ontstaan binnen de podiumkunsten die onder de bevoegdheid van de FWB vallen, maar heeft zich snel uitgebreid naar andere sectoren. Ze verdedigt een samenleving waarin cultuur een volwaardige plaats inneemt en toont zich solidair met andere sectoren die eveneens getroffen worden door maatregelen van de verschillende beleidsniveaus (federaal en FWB). Op 17 november 2025 werd in de Hallen van Schaarbeek een grote algemene vergadering georganiseerd, waarna verschillende werkgroepen werden opgericht. De beweging neemt ook deel aan vakbondsmanifestaties. Meer info >>>
Daarnaast analyseren de steunpunten wetsvoorstellen en leveren zij cijfers en inhoudelijke expertise aan. Sommige federaties onderzoeken de mogelijkheden om regeringsbeslissingen juridisch aan te vechten. Hiervoor bestaan gespecialiseerde advocaten. Ook de grote werkgeversfederaties (CESSOC, FESEFA, oKo) beschikken over juridische diensten die de mogelijke juridische pistes bekijken.
De huidige crisis is van die aard dat sommige aanwezigen het idee opperen van een grootschalige actie ter verdediging van kunst en cultuur. Het is echter nog onduidelijk wie een dergelijke actie zou moeten coördineren en welke vorm zij best zou aannemen: een mediacampagne of andere vormen van sensibilisering. Voorgesteld wordt om de discussie hierover in 2026 voort te zetten.
In afwachting daarvan stelt RABKO voor om de informatie over alle acties verder te blijven verzamelen. Meike de Roest, verantwoordelijk voor de communicatie van het netwerk, vraagt aan alle aanwezigen om relevante informatie aan haar door te geven.
Aarzel niet om contact met ons op te nemen voor meer informatie
als u niet bij het evenement aanwezig kon zijn
brigitte@rabbko.be | 0489 34 86 13