La Centrale: een oproep tot kandidaatstelling die de terugtrekking van de overheid uit de cultuursector bevestigt

RABKO, la FAP, ASAP, Brussels Museums, 50° NORD – 3° EST en NICC publiceert een gezamenlijk persbericht over de oproep tot het indienen van kandidaturen voor het gebruik van de ruimtes van Centrale for contemporary art.

De publicatie van de oproep tot kandidaatstelling voor het gebruik en de exploitatie van het gebouw van La Centrale vormt een nieuwe stap in de evolutie van het cultuurbeleid van de Stad Brussel. Los van de toekomst van deze emblematische plek voor hedendaagse kunst, legt deze oproep een politieke keuze bloot waarvan de gevolgen veel verder reiken dan dit ene dossier.

Al maanden wijzen de beeldende kunstensector en de beroepsfederaties op de noodzaak om een volwaardig publiek instrument ten dienste van de hedendaagse kunst te behouden (cf.  Suite à la fermeture de la Centrale : constats et propositions pour le soutien aux arts plastiques à Bruxelles. Note à la destination de Monsieur Philippe Close, Bourgmestre de la Ville de Bruxelles).

Vandaag stelt de huidige meerderheid binnen het stadscollege voor om deze plek toe te vertrouwen aan een externe beheerder, zonder structurele financiering voor de werking te voorzien, via een oproep tot kandidaatstelling die begin juli werd gepubliceerd. De oproep wordt voorgesteld als een opportuniteit. De voorwaarden ervan vertellen echter een heel ander verhaal. De toekomstige beheerder zal alleen instaan voor alle exploitatiekosten van het gebouw, en bovendien een huurprijs betalen voor de vitrine in de Sint-Katelijnestraat, terwijl hij tegelijk een ambitieuze programmatie moet ontwikkelen, samenwerkingen moet aangaan met het hoger kunstonderwijs en het Brusselse verenigingsleven en een breed publiek moet bereiken. De reële kosten van een dergelijke infrastructuur worden overigens nergens verduidelijkt, terwijl de oproep expliciet stelt dat het gaat om “een duidelijk en professioneel institutioneel kader te garanderen, zonder financiële verbintenis van de Stad”. Met andere woorden: exact dezelfde opdrachten die La Centrale de voorbije twintig jaar vervulde, moeten worden voortgezet, maar dan zonder overheidssteun.

Wie kan onder dergelijke voorwaarden nog daadwerkelijk op deze oproep ingaan? Zeker niet de grote meerderheid van de organisaties voor beeldende kunsten die ondersteund worden door de Fédération Wallonie-Bruxelles of de COCOF, en waarvan de middelen vandaag al ontoereikend zijn om hun opdrachten naar behoren uit te voeren (cf.  # Beeldende kunst en gevaar). De ogenschijnlijke openheid van deze procedure verhult dan ook een veel beperktere realiteit: financiële draagkracht wordt een doorslaggevend criterium om toegang te krijgen tot een publieke culturele infrastructuur.

Wij verwerpen een systeem waarbij publieke infrastructuren worden toegewezen volgens een logica waarin economische middelen zwaarder doorwegen dan het artistieke project en het algemeen belang. Een dergelijke concurrentielogica bevoordeelt onvermijdelijk de financieel sterkste spelers, of zij nu privé zijn of reeds over aanzienlijke middelen beschikken, ten koste van een pluriform cultureel landschap dat aansluit bij de waarden van een democratische samenleving.

Deze situatie maakt deel uit van een ruimere tendens. Op alle beleidsniveaus stagneren of dalen de publieke investeringen in cultuur, terwijl publiek-private samenwerkingen worden voorgesteld als dé oplossing. Deze evolutie weerspiegelt een ideologische keuze: de overheid trekt zich geleidelijk terug uit haar verantwoordelijkheid voor het cultuurbeleid en verwacht van de sector dat die dit terugtrekken opvangt.

Nochtans bestaat cultuurbeleid er niet in een gebouw ter beschikking te stellen en vervolgens een jury de exploitant te laten kiezen die de kosten het best kan dragen, op basis van bijzonder vage selectiecriteria zoals de “kwaliteit van de voorgestelde artistieke en culturele visie”. Integendeel, cultuurbeleid betekent een duidelijke visie ontwikkelen, de actoren die deze visie realiseren, duurzaam ondersteunen en garanderen dat publieke culturele infrastructuren ten dienste blijven staan van artistieke creatie, culturele diversiteit en het algemeen belang, en niet van de private markt.

Dit debat overstijgt dan ook ruimschoots de vraag wie morgen La Centrale zal beheren. Ongeacht de kwaliteit van het geselecteerde project, is het vooral het onderliggende model dat ons zorgen baart. De beeldende kunstensector roept de overheid op haar verantwoordelijkheid voor de ondersteuning van de hedendaagse kunst opnieuw op te nemen en een grondige reflectie te voeren over de toekomst van de Brusselse culturele infrastructuren. De vraag is niet alleen wie morgen La Centrale zal bezetten, maar vooral welk cultuurbeleid wij als samenleving gezamenlijk willen verdedigen.

ASAP – Assemblée des Structures en Arts Plastiques asbl

LaFAP – Fédération des Arts Plastiques

RABKO – Réseau des arts à Bruxelles / Brussels kunstenoverleg

Brussels Museums – Federatie van musea van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

50° Nord – 3° Est – Pôle arts visuels hauts-de-France et territoires transfrontaliers

NICC – non-profit initiatief dat wordt beheerd door en voor kunstenaars