Federaal: pensioenen kunstwerkers bedreigd

13 July 2026 - Standpunt - -

Samen met een vijftigtal andere koepelorganisaties ondertekende RABKO een persbericht voor het behoud van een volwaardig pensioen voor kunstwerkers.

Persbericht 13 juli 2026
Pensioen van kunstwerkers: een onaanvaardbare koerswijziging van de Arizona-regering

Hoewel alle partijen van de Arizona-regeringsmeerderheid zijn overeengekomen om rekening te houden met de specifieke situatie van zogenaamde “atypische” werknemers — met name zeevissers, havenarbeiders en kunstwerkers — bij de berekening van het gewone pensioen, betekenen de recente verklaringen van minister Jan Jambon een verontrustende achteruitgang voor de sociale bescherming van uitsluitend de kunstwerkers.

Deze verschillende categorieën werknemers hebben weliswaar elk hun eigen kenmerken, maar delen een essentieel gegeven: een onvrijwillige onderbreking van hun beroepsactiviteit die inherent is aan de uitoefening van hun beroep. Wat de kunstwerkers in het bijzonder betreft, rechtvaardigen periodes van onbezoldigde creatieve professionele activiteit het recht op een kunstwerkuitkering (die verschilt van een werkloosheidsuitkering wegens gebrek aan werk). Het is dan ook logisch dat deze periodes kunnen worden meegeteld bij de berekening van hun pensioen.

Minister Jambon heeft echter aangekondigd dat hij de periodes vóór 1 maart 2014 niet langer wil laten meetellen voor de berekening van het gewone pensioen van kunstwerkers. Volgens hem zou het jaar 2014 het begin markeren van de neutralisering van uitkeringsperiodes voor kunstwerkers. Die bewering is onjuist. Artikel 160 van het Koninklijk Besluit van 1963 voorzag immers reeds in de mogelijkheid om in de eerste vergoedingsperiode te blijven voor werknemers die tewerkgesteld werden via kortlopende contracten. Vervolgens hebben verschillende reglementaire bepalingen vanaf 1992 (artikel 116, §5 van het Werkloosheidsbesluit, de Programmawet van 1992 en de hervorming van het verkeerd genoemde kunstenaarsstatuut in 2012) de bevriezing van de degressiviteit van de uitkeringen voor kunstwerkers bevestigd.

Concreet betekent dit dat, indien het voorstel van minister Jambon wordt goedgekeurd, een kunstwerker die zijn of haar carrière vóór 2014 is begonnen, het risico loopt meerdere pensioenjaren te verliezen.

Het staat vast dat de toepassing van deze maatregel vele kunstwerkers zou veroordelen tot het beëindigen van hun loopbaan in extreme onzekerheid en onder onwaardige levensomstandigheden.

Bovendien zou de toepassing van deze maatregel juridisch leiden tot een dubbele discriminatie en een manifeste schending van de artikelen 10 en 11 van de Grondwet (gelijkheid en non-discriminatie):

  • tussen kunstwerkers die de pensioenleeftijd naderen en jongere professionals die actief zijn in de
    kunstensector;
  • tussen verschillende beroepen die eenzelfde realiteit delen: een onvrijwillige onderbreking van de
    beroepsactiviteit die inherent is aan hun beroep (kunstwerkers, zeevissers, havenarbeiders, enz.

De organisaties en federaties die dit persbericht ondertekenen, zijn vastbesloten zich krachtig tegen deze hervorming te verzetten. Zij zullen alle nodige middelen inzetten om de goedkeuring ervan te verhinderen en sluiten niet uit de bevoegde rechtbanken in te schakelen om de fundamentele rechten van kunstwerkers te laten respecteren.

ABDIL – Auteurices de la Bande dessinée et de l’Illustration
ABRACA – The BelgianAnimation Federation

ABS-BSV / Association Belge du Spectacle – Belgische Schouwspelvereniging ACOD Cultuur(ABVV)
ACV/Cultuurvakbond
Aires Libres – Fédération professionnelle des Arts du Cirque, des Arts forains et des Arts de la Rue Amplo
ARRF – Association des Réalisateurs et Réalisatrices Francophones Artists United
ASA – Association des Scénaristes de l’Audiovisuel ASAP – Assemblée des structures en arts plastiques
Asspropro – Association des Programmateurs Professionnels
ASTRAC, Réseau des professionnels en Centres culturels asbl
ATPS – Fédération de Technicien·ne·s du Spectacle
BELVA – Belgian Voice Artists
CGSLB-ACLVB
Chambre des Compagnies de Théâtre Adulte (CCTA)
Chambre des Théâtres pour l’Enfance et la Jeunesse (CTEJ)
Cont’act- Fédération des opérateurs culturels des arts du conte et de l’oralité asbl
De Muziekgilde vzw
deAuteurs
Fédération Belge des Professionnels de l’Humour (FBPH)
Fédération des Auteur·ices Compositeur·ices Interprètes Réuni·es (FACIR)
Fédération des employeurs des Arts de la Scène (FEAS)
Fédération du Théâtre-Action (FTA)
Hors Champ – Fédération Professionnelle des Technicien·ne·s du Cinéma et de l’Audiovisuel
Klankverbond
La CGSP-CULTURE (FGTB)
La CSC Culture
LaFAP – Fédération des arts plastiques
Le Club des 5 (Montagne magique, Roseraie, Ekla, Pierre de Lune)
Le SETCa-BBTK
Les Lundis d’Hortense asbl (Musicien.nes jazz)
NICC vzw
oKo Overleg Kunstenorganisaties
PlayRight CV
Pro Spere – Fédérations professionnelles de l’audio-visuel
RABKO – Réseau des arts à Bruxelles / Brussels kunstenoverleg
Réseau des Arts chorégraphiques – Fédération professionnelle de la danse (RAC)
SABAM
SACD/SCAM
State of the Arts Unie van Regisseurs
Union des Artistes du Spectacle Vivant et Enregistré (UAS)
Vlaamse Auteursvereniging vzw

Ook in 2025 ijverde RABKO al voor het behoud van een volwaardig pensioen voor kunstenaars en cultuurwerkers :

Persbericht 9 oktober 2025

De cultuursector vormt een verenigd front voor de pensioenen tijdens de nationale mobilisatie op 14 oktober 2025.

De vakbonden, federaties en werknemers(sters) uit de Franstalige en Nederlandstalige kunstsector zullen een verenigd front vormen tijdens de nationale mobilisatie op 14 oktober, uit solidariteit met alle mensen die getroffen zullen worden door de pensioenhervorming van de Arizona regering.

De werknemers(sters) in de kunstsector zullen met name protesteren tegen de maatregel die bepaalt dat bij de berekening van hun pensioen slechts 20 procent van de periode onder het
kunstwerkstatuut wordt meegeteld. Concreet betekent dit dat voor een volledige loopbaan van 45 jaar slechts 9 jaar van het statuut in aanmerking kan worden genomen. Dit wil zeggen dat werknemers(sters) die langer dan 9 jaar van het statuut (of andere gelijkgestelde periodes) hebben genoten, een deel van hun pensioen zullen verliezen. In de meest extreme gevallen gaat het om 36 verloren jaren.

Het financiële verlies, berekend op basis van de werkelijke loopbaansituatie van kunstwerk(st)ers, varieert tussen de 400 en 1600 euro per maand, vergeleken met een werknemer(ster) die een volledige loopbaan met een gemiddeld salaris heeft gehad!

Het spreekt voor zich dat de impact verwoestend zal zijn en de meerderheid van de kunstwerk(st)ers op pensioengerechtigde leeftijd in een precaire situatie terecht zal komen.

Kunstwerk(st)ers wijzen erop dat zij, net als andere beroepsgroepen, zoals havenarbeiders of vissers op de Noordzee, een sociaal statuut genieten dat is aangepast aan hun specifieke werkomstandigheden: onregelmatige werkuren als een inherent onderdeel van het kunstenaarsberoep, het onzichtbare werk dat nodig is voor het opzetten van projecten wat regelmatig plaatsvindt tussen contractuele periodes, de onvoorspelbaarheid van vaak lage inkomsten en de korte duur van contracten (kortlopende tijdelijke contracten).

Dit sociaal statuut, waarvoor zij sociale bijdragen betalen, is opgenomen in het algemene socialezekerheidsstelsel en heeft gevolgen voor de verschillende takken ervan: de kunstwerkuitkering in de tak werkloosheid en het pensioen.

Zij herinneren de regering eraan dat de kunstwerkuitkering een uitkering is die onder voorwaarden wordt toegekend aan kunstwerk(st)ers, rekening houdend met het deel van hun werk dat onbetaald is en gewijd aan de artistieke creatie. Deze uitkering moet duidelijk worden onderscheiden van een werkloosheidsuitkering, omdat kunstwerk(st)ers, in tegenstelling tot iemand die zijn baan heeft verloren en op zoek is naar werk, een continu professioneel traject volgen, waarbij periodes met een contract worden afgewisseld met periodes van “onzichtbaar” werk (creatie, onderzoek, projectontwikkeling).

Aangezien kunstwerk(st)ers een voortdurende beroepsactiviteit uitoefenen, vragen deze werknemers(sters), gesteund in hun strijd door vakbonden en representatieve federaties, de Arizona regering om de specifieke kenmerken van het werk in de kunsten te erkennen door het huidige sociaal statuut van kunstwerk(st)ers te behouden en hen zo een fatsoenlijk pensioen te garanderen aan het einde van hun carrière ten dienste van het publiek.

Ondertekenaars :

ABDIL – Auteurices de la Bande dessinée et de l’Illustration
ABRACA – The Belgian Animation Federation
ABS-BSV / Association Belge du Spectacle – Belgische Schouwspelvereniging
ACOD Cultuur (ABVV)
ACV/Cultuurvakbond
Aires Libres – Fédération professionnelle des Arts du Cirque, des Arts forains et des Arts de la Rue
Amplo
ARRF – Association des Réalisateurs et Réalisatrices Francophones
Artists United
ASA – Association des Scénaristes de l’Audiovisuel
ASAP – Assemblée des structures en arts plastiques
Asspropro – Association des Programmateurs Professionnels
ASTRAC, Réseau des professionnels en Centres culturels asbl
ATPS – Fédération de Technicien·ne·s du Spectacle
BELVA – Belgian Voice Artists
CGSLB-ACLVB
Chambre des Compagnies de Théâtre Adulte (CCTA)
Chambre des Théâtres pour l’Enfance et la Jeunesse (CTEJ)
Cont’act-Fédération des opérateurs culturels des arts du conte et de l’oralité asbl
De Muziekgilde vzw
deAuteurs
Fédération Belge des Professionnels de l’Humour (FBPH)
Fédération des Auteur·ices Compositeur·ices Interprètes Réuni·es (FACIR)
Fédération des employeurs des Arts de la Scène (FEAS)
Fédération du Théâtre-Action (FTA)
Hors Champ – Fédération Professionnelle des Technicien·ne·s du Cinéma et de l’Audiovisuel
Klankverbond
La CGSP-CULTURE (FGTB)
La CSC Culture
LaFAP – Fédération des arts plastiques
Le Club des 5 (Montagne magique, Roseraie, Ekla, Pierre de Lune)
Le SETCa-BBTK
Les Lundis d’Hortense asbl (Musicien.nes jazz)
NICC vzw
oKo Overleg Kunstenorganisaties
PlayRight CV
Pro Spere – Fédérations professionnelles de l’audio-visuel
RABKO – Réseau des arts à Bruxelles / Brussels kunstenoverleg
Réseau des Arts chorégraphiques – Fédération professionelle de la danse
SABAM
SACD/SCAM
State of the Arts
Unie van Regisseurs
Union des Artistes du Spectacle Vivant et Enregistré (UAS)
Vlaamse Auteursvereniging vzw

Gerelateerde inhoud (per thema)

La Centrale: een oproep tot kandidaatstelling die de terugtrekking van de overheid uit de cultuursector bevestigt

De publicatie van de oproep tot kandidaatstelling voor het gebruik en de exploitatie van het gebouw van La Centrale vormt…

RABKO stuurt een brief naar de Brusselse regering

Deze brief wordt verstuurd naar: – de Ministers en Staatssecretarissen van de Regering in lopende zaken – de vertegenwoordigers van…

Subsidies Imago van Brussel : voorzichtig goed nieuws ?

Ook in 2025 leidt de politieke impasse in Brussel tot onzekerheid en vertragingen bij het toekennen van de noodzakelijke subsidies…

Relaas van een bewogen jaar

In dit artikel vind je een overzicht van de politieke ontwikkelingen in 2025, tot aan de vorming van de Brusselse…

Stad Brussel snoeit in cultuurbudget

De Stad Brussel heeft recent aangekondigd dat ze haar cultuurbudget voor 2025 met 15 tot 20% verlaagt. Deze beslissing treft…

Brief van RABKO aan Brusselse onderhandelaars

De trage regeringsvorming zorgt voor financiële onzekerheid. Het feit dat de Brusselse regering al maandenlang in lopende zaken is heeft…